Verslag nummer 88
Toegevoegd op zondag 18 januari 2026
288 woorden
Ossenkop
Inleiding
Dit boekje zagen we toevallig liggen toen we bij Godert Walter kado's aan het kopen waren voor het gezelschap waarmee we de kerst zouden gaan vieren. Aangetrokken door de titel en het affiche ('aan de hand van één tragikomisch mensenleven weet Sarkar te laten voelen wat de wereld allemaal is kwijtgeraakt'), leek ons dit een aardig present voor onszelf – ik kreeg het uiteindelijk van mijn lieftallige echtgenote.
Samenvatting (tonen)
In Ossenkop maken we kennis met Rensing, de Zn van slagerij Slagerij Rensing & Zn. Na zijn diplomering van de Slagersvakschool in Leeuwarden gaat hij bij zijn vader in de zaak werken. Hoewel hij stuk en zwijgzaam is, weet hij veel van vee en vlees. Om het gemis aan meer zakelijke en klantvriendelijke kwaliteiten van zijn zoon goed te maken, regelt pa Rensing de dochter van een collega-slager in Kollum – eerst voor één dag in de week, maar al snel voor de hele week en natuurlijk uiteindelijk als wederhelft.
Na het overlijden van Rensing senior neemt junior de boel over met het idee de slagerij te moderniseren: met het idee van bestellijsten, fraai opgetaste vleeswaren en een heuse drive-in weet hij bij de bank een lening voor de verbouwing los te krijgen. Na de heropening blijft echter de beloofde revolutie uit, blijft het clientèle gewoon praatjes maken met Jacomine (de dochter van de slager uit Kollum) en wordt de drive-in uiteindelijk alleen maar gebruikt door oud-klasgenoot Jans, die af en toe met een dood beest dat ze langs de kant van de weg heeft gevonden aankomt.
Als dan ook nog een supermarkt in het straatbeeld verschijnt, komt de ondergang van de slagerij (die de lezer al vanaf het prille begin vermoedt) met rasse schreden naderbij. Rensing denkt eerst nog door zijn ontegenzeggelijke hogere kwaliteit de concurrentie met de supermarkt wel aan te kunnen, maar moet helaas aan het eind van elke dag een negatief saldo boeken.
Als een faillissement niet langer tegengehouden lijkt te kunnen worden, en een nieuwe lening bij de bank uitblijft, neemt Jacomine het besluit om dan maar tegen zeer laag tarief vlees voor de nabijgelegen verzorgingstehuizen te gaan leveren. Dat betekent evenwel dat Rensing kwalitatief slechter vee moet gaan kopen – iets wat hem zo zeer tegen de borst stuit dat hij bij de eerste poging daartoe faalt.
Rensings halsstarrig vasthouden aan oude gewoonten, zijn drang om alleen het beste van het beste te verkopen en zijn onvermogen commercieel te denken tot een breuk met Jacomine. Wanneer zij de slagerij heeft verlaten, gaat Rensing verbitterd zijn weinig overgebleven klanten allerlei vreemde zaken verkopen: kattenpoten als kippenpoten of klapstuk als runderbiefstuk. Totdat hij uiteindelijke de onvermijdelijke sluiting niet meer kan tegenhouden en schijnbaar, via de nabijgelegen fabrieksmatige slachterij, met de noorderzon verdwijnt.
Prima debuutroman
Ossenkop is een prima geschreven, zeer leesbaar en ook wel weemoedige roman. Wat Sarkar erg goed doet is het subtiel wisselen van perspectief van met name de slager naar het geslachtte beest; bijvoorbeeld wanneer hij schrijft over de eerste keer dat Rensing een kip slacht (pp.35-37). Of, helemaal in het begin van het boek, het perspectief van de koe:
De ene man ging een eindje van haar vandaan staan; de andere stond recht voor haar. Ze voelde dat hij met zijn vinger een lijn trok vanaf de stomp van haar linkerhoorn naar haar rechteroog, toen van de stomp van haar rechterhoorn naar haar linkeroog. Op het snijpunt van die twee lijnen plaatste hij een koud, hard apparaat op haar huid. Ze hoorde een geluid, eerst zacht, daarna harder, ten slotte oorverdovend. Toen hoorde ze niks meer. (p.14).
Kritiek op het modernisme
Met een beetje goeie wil kun je Ossenkop zien als een aanklacht tegen de moderniteit, met haar massa-productie, haar nadruk op kwantiteit boven kwaliteit, haar gebrek aan transcendentale verbanden en geborgenheid. Maar in dat geval is het op z'n best een aardige illustratie bij de meer wetenschappelijke literatuur die hierover is geschreven. Wanneer je deze diepere laag er niet per se in leest, vormt het een prima debuutroman over de worsteling van de enkeling met de veranderende samenleving rond de jaren zeventig.
