Verslag nummer 89
Toegevoegd op zaterdag 24 januari 2026
536 woorden
The Caravaggio Conspiracy
Introductie
Dit boekje kreeg ik te leen van een student van me, nadat we voor DAT Minor een les over de Medici en de Italiaanse Renaissance hadden gehad. Ik moet zeggen dat ik bij het lezen van de achterflap niet direct heel enthousiast werd: het leek een beetje een detective annex whodunnit annex thriller – alledrie genres waaar ik nu niet per se fan van ben. Maar toen ik eenmaal aan het lezen was, kon ik het toch moeilijk wegleggen.
De schrijfstijl van Watson doet wat dat betreft een beetje denken aan het werk van Dan Brown ook Watson heeft de neiging wat filmisch te schrijven en de hoofdstukken met een soort cliffhanger te eindigen, waardoor je steeds verder wilt lezen omdat je wilt weten hoe het verder gaat – het verbaast dan ook niet dat het boek drie jaar later is verfilmd. Anders dan zijn beroemdere collega, evenwel, schrijft Watson meer vanuit zijn eigen ervaringen en lijkt hij werkelijk goed op de hoogte te zijn van de historische accuratesse van het verhaal dat hij te berde brengt.
Samenvatting (tonen)
The Caravagio Conspiracy vertelt het verhaal van A. John Blake, een kunsthandelaar die geïnteresseerd is in Italiaanse schilders van rond 1600, met name het werk van Caravaggio. Zijn thuisbasis is Londen, waar hij vaak bij Christie's te vinden is; maar hij is ook vaak te vinden in New York (bij Sotherby's) en Italië (met name Napels). Omdat hij wat mank loopt, heeft hij altijd een wandelstok bij zich. Verder kleed hij zich enigszins excentriek, met een vlinderdasje en een bolhoed.
In werkelijkheid is Blake een alias van de journalist en auteur van het boek: Peter Watson. Tijdens een interview met de bekende roofkunstspecialist Rodolfo Siviero bedenken ze dat het, om een realistich beeld te krijgen van wat het inhoudt om gestolen kunst terug te krijgen, het een goed idee zou zijn wanneer Watson zelf op zoek zou gaan naar een dergelijk werk – met als doel om dit aan de rechtmatige eigenaar terug te geven. Na enig speur- en onderzoekswerk besluiten ze dat Watson op zoek moet gaan naar het schilderij Nativity with Saint Francis and Saint Lawrence van Caravaggio.
A. John Blake (een naam die op een kerkhof is uitgezocht, uitgaande van een vergelijkbare geboortedatum als de auteur – een te jong gestorven kind, kortom) maakt zijn entrée in de wereld van de kunsthandelaars op 30 mei 1979. Hij doet daar biedingen op verschillende schilderijen die binnen zijn interessegebied vallen. Een aantal legitieme kunsthandelaren is meegenomen in de samenzwering, zodat Blake op werken kan bieden die die handelaren toch wilden hebben. Tevens is een aantal veilingmeesters op de hoogte van Blake's werkelijke identiteit, zodat ze hem tijdens de veiling wat extra aandacht kunnen geven.
Op deze manier speelt hij zichzelf in de kijker van een andere handelaar, Howard McGill. Deze McGill, zo blijkt uit onderzoek, is ooit de Nativity aangeboden. Tijdens een borrel en een onderhandeling over een ander werk ("a pair of lovers and a pilgrim by Domenico Caprioli", p.71) geeft McGill aan Blake de naam van de handelaar die die aanbieding deed. Met deze informatie komt Watson alias Blake al snel tot een smokkelroute:
Zucchetto had smuggled the painting out of Sicily, Asaf y Bala had brought it into Mexico, Catania had been the man behind it all and might even still have the Caravaggio in Mexico, where no one thought of looking. (p.113)
Helaas blijkt een eenvoudige check van de leeftijd van één van de sleutelfiguren dit mooie schema compleet in de war te gooien.
Ondanks deze tegenslag heeft Blake door deze actie wel goede kennis gekregen van de Italiaanse kunsthandel in New York en een aantal belangrijke spelers in dezen. Via via komt hij terecht in de burelen van ItalCraft een handel in kwalitatief mindere Italiaanse kunstwerken, bedreven door de heren Del Peschio en Renzullo. ItalCraft blijkt echter ook te handelen in meer echte kunstwerken – ook wanneer dat niet allemaal even legaal blijkt te zijn (p.121).
Samen met Renzullo verblijft Blake enige tijd in Italië om daar allerlei werken van dubieuze herkomst te bekijken, te onderzoeken en een paar te kopen. Deze gekochte werken worden door Blake via Renzullo naar New York verscheept, om te kijken hoe de smokkellijnen precies lopen. Dit alles brengt Blake in contact met steeds hogere lagen in de illegale kunsthandel – op een gegeven moment zoekt ene Manzu, die naar alle waarschijnlijkheid dicht bij het vuur van de Nativity zit.
Via deze Manzu kan Blake dan uiteindelijk, in november 1980, de laatste paar stappen richting de Caravaggio zetten. Vanuit een hotel in Napels wordt hij door een groep mannen meegenomen naar het dorpje Laviano. Hier ontmoet hij de man die de werken in bezit heeft:
He reached into the briefcase. All it was was a photograph. Two photographs in fact. But of the picture... It was the real thing. At last. (p.204).
Maar helaas, net wanneer Blake zijn speurtocht wil afronden wordt Napels en omgeving getroffen door een ernstige aardbeving. Hij probeert nog wat contact met de Italianen te krijgen, maar besluit na een vruchteloze autorit naar Laviano dat zij iets anders aan hun hoofd hebben dan gestolen kunt. Hij rijdrt door naar Rome en vliegt van daar terug naar Londen, schijnbaar richting zijn normale leven als journalist.
Na een lange tijd van stilte wordt Watson/Blake echter opnieuw gebeld door Renzullo. Hij heeft nieuwe ingangen in de kunstwereld en wil Blake een aanbod doen van twee schilderijen. Watston besluit om Blake nog één keer tot leven te brengen, een serieus bod te doen op deze twee werken om zo alsnog de smokkelaars voor het gerecht te brengen - weliswaar niet met een Caravaggio maar wel met andere serieuze werken. Renzullo blijkt ook met een priester (Zorza) samen te werken, die kunstwerken via de diplomatieke post de Verenigde Staten in smokkelt.
Na wat heen-en-weer-gepingel komt de priester aan op JFK. Watson heeft inmiddels zijn vrienden bij de douane ingeseind, en net nadat het geld en de werken van eigenaar zijn verwisseld (in het kantoor van ItalCraft) vallen acht beambten het kantoor binnen en slaan iedereen in de boeien: Renzullo, Del Peschio en ook Blake. Zorza is al uit het zicht verdwenen, maar wordt later in zijn klooster opgepakt. Eindelijk lijkt er aan het lange verhaal van Blake een positief einde gekomen te zijn.
Evaluatie
Watson heeft een verhaal geschreven dat leest als een trein en aandoet als een spannende detective-roman – eerlijk gezegd duurde het even voordat ik in de gaten had dat het een verslag was van een verhaal dat werkelijk was gebeurd (hoewel dat op de achterflap wel genoemd was, ging ik er van uit dat het 'gebaseerd op' inhield).
Meestal is het voor mij persoonlijk lastig om overzicht te houden wanneer er in een verhaal (zeker in een roman) veel personages voorkomen (een reden waarom ik me nooit aan de Russische literatuur heb gewaagd), was dat in dit geval minder onoverkomelijk dan in de regel. De meeste personen hadden een heel specifieke rol en werken voldoende duidelijk omschreven om in de gaten te houden hoe de verhoudingen liepen.
Het boek geeft een fraai beeld van zowel de transatlantische kunsthandel als de kunstdiefstallen en smokkelaars in het begin van de jaren tachtig. Ik weet natuurlijk niet hoe dat er allemaal heden ten dage uitziet, maar ik kan me voorstellen dat het er in grote lijnen nog immer zo aan toe gaat. Heel fraai en goed geïnformeerd zijn de verschillende overzichten die Watson geeft an kunstenaars en catalogi die van hun werk in de loop der jaren zijn opgesteld.
Soms is het boek wel érg gedetailleerd, terwijl dat aan het verhaal eigenlijk weinig toevoegt. Bijvoorbeeld het verhaal van de autotocht met honderdtachtig kilometer per uur over de Autostrada richting Napels, de vele beschrijvingen van de kleding van de protagonisten, of de uitgebreide schets van de ateliers of opslagruimten. Tel hierbij op het vele lunchen en zeer vele drinken dat in het boek voorkomt, en je kunt je voorstellen dat het geheel ook in honderd pagina's minder had gekund (maar dan had je niet zo'n mooi totaal aantal pagina's, natuurlijk).
Conclusie
Een fijn, informatief en leerzaam boek, kortom, waarvan ik blij ben dat de betreffende student me hierop heeft geattendeerd. Het geheel houdt een beetje het midden tussen roman en geschiedschrijving, en omdat ik mijn boekenkast heb ingedeeld in romans en niet-romans vind ik het wat dat betreft wel prettig dat het boek niet in mijn bezit is: waar had ik het immers moeten plaatsen...?
