Verslag nummer 97
Toegevoegd op donderdag 18 juni 2026
654 woorden
Dark Matter
Dark Matter is alweer het zevende boek dat we met onze boekenclub lazen. Het kwam uit de koker van ChatGPT, die door één van de leden om een lijstje van interessante boeken voor deze club werd gevraagd. Dat ChatGPT met deze titel kwam toont maar weer eens aan dat Large Language Models niets anders dan hallucinerende statistiek bedrijven.
Hoewel ik het niet met tegenzin heb gelezen, begrijp ik niet hoe deze titel op goodreads.com op 4,13 sterren (van de vijf) komt. Ik ben het meer eens met goodreads-lezer Gary Rothera die stelt dat "The best part of theorizing about a multiverse with infinite realities is that somewhere there is a version of me that chose not to read Dark Matter".
Samenvatting (tonen)
In Dark Matter maken we kennis met Jason Dessen, een schijnbaar willkeurig persoon die met z'n vrouw Daniela en zoontje Charlie in Chigaco woont. Op een fatale dag wordt Jason ontvoert en via een aantal omwegen naar een schijnbaar parallel universum getransporteert. In dit parallelle universum heeft hij zijn natuurwetenschappelijke carrière niet opgegeven en is hij erin geslaagd een apparaat te ontwikkelen waarmee je alle mogelijke parrallelle universa kunt bezoeken. Hoewel hij in dit universum een gevierd en gelauwerd wetenschapper is, verlangt hij toch terug naar zijn leven met Daniela en Charlie. Samen met Amanda, een medewerker van hem in dit universum, onderneemt hij de odyssee om terug te keren naar zijn vertrouwde universum.
De machine werkt alleen maar wanneer de reizigers op een bepaalde manier gedrogeerd zijn, waardoor de scheiding tussen de universa min of meer verdwijnt. De machine die Jason heeft gebouwd stelt de reis tussen deze universa voor als een (feitelijk oneindig) lange gang met aan weerzijden deuren. Door door een deur te gaan betreed je een parrallel universum.
Het probleem van de parallelle-universumbezoekmachine is dat je niet op voorhand kunt vaststellen in welk universum je terechtkomt. Hierdoor komen Amanda en Jason bijvoorbeeld in een uitgestorven Chicago waar alles onder het ijs ligt, een Chicago dat bevangen is door één of andere enge pandemie, of een chicago waarin bijna alles hetzelfde is zoals Jason zich herinnert. Maar ook een Chicago waarin Danielle wél haar artistieke pad heeft gevolgd en Jason en zij uit elkaar zijn gegroeid.
Met meer geluk dan wijsheid komt Jason (inmiddels is Amanda haar eigen weg gegaan) toch terug in zijn eigen parallelle universum, waar de persoon die hem in eerste instantie had ontvoerd inmiddels zijn plaats heeft ingenomen (dat was natuurlijk een Jason van een ander parallel universum). En er blijken inmiddels honderden Jasons van verschillende paralllelle universa in dit universum rond te lopen, allemaal op zoek naar de geborgenheid van het samenleven met Daniela en Chris.
Via wat slimme trucs en acties slaagt onze Jason erin Danielle en Chris mee te nemen naar een verborgen hut en van daar naar de parallelle-universumbezoekmachine, waarna hij Chris de deur naar het volgende universum laat openen...
Onuitgewerkt idee
Het idee dat je een machine bouwt waarmee je de universa kunt bezoeken die op basis van beslissingen zijn afgesplitst van andere is op zich best aardig, en de manier waarop Crouch zich dit voorstelt is ook creatief: de oneindig lange gang met allemaal deuren waarachter zich die universa bevinden. Vergelijkbaar met de Tijdmachine van de tijdreiziger verplaatst Crouch' machine alleen tussen universa, niet in tijd of in ruimte, wat verklaart dat achter elke deur zich een versie van Chicago bevindt.
Toch spreekt er uit dit gegeven, en uit de manier waarop Crouch dit alles vormgeeft, een behoorlijk essentialistisch gedachtengoed: het idee dat een persoon onveranderlijk bestaat, onafhankelijk van de beslissingen die hij heeft gemaakt of de wereld die hem omgeeft. Blijkbaar is Jason-1 uit wereld-1 zonder meer te transporteren naar wereld-2 zonder dat zijn herinneringen, opvattingen en persoonlijkheid hieronder verandert.
Maar ik denk toch dat wanneer ik ergens in mijn biografische verleden besloten had niet naar Groningen maar naar Utrecht te verhuizen, dat ik dan een heel ander leven had gehad en een heel ander persoon zou zijn geworden – met eigen herinneringen, vrienden en opvattingen.
Het vreemde is ook dat Jason maar blijft hunkeren naar 'zijn' Daniela en Chris, zelfs als de wereld waar hij zich momenteel in bevindt feitelijk beter is dan het relatief simpele bestaan dat hem daar wacht. Zo ontstaat er op een gegeven moment een zekere aantrekkingskracht tussen Jason en Amanda, die echter door de eerste wordt afgehouden omdat hij de herinnering naar Danielle maar blijft koesteren. Zelfs wanneer Amanda toegeeft dat bij haar het 'oude leven' begint te vervagen:
I don't know about you, but my old world is feeling more and more like a ghost. You know how a dream feels the farther you get from it? It loses its color and intensity and logic. Your emotional connection to it fades. (p.221)
Geen sterk boek
En zo interessant is Jasons leven in de 'eigen' wereld nou ook weer niet. Zijn partner was een veelbelovend kunstenares (vanzelfsprekend is er ook een parallelle wereld waarin zij haar artistieke carrière wel heeft vervolgd – een beschrijving van een soort interactief werk staat op p.84) die voor het familie-leven heeft gekozen toen ze zwanger bleek te zijn. De schijnbaar traditionele rolverdeling tussen Daniela en Jason toont ook aan dat er in deze wereld voldoende zaken zijn die verbeterd moeten worden. Dat wil zeggen, voor zover we dat kunnen beoordelen, want we kunnen niet echt zeggen dat de de karakters in het verhaal werkelijk ontwikkeld worden.
De schrijfstijl van Crouch is heel erg stacatto: heel kort zinnen, veel stukken wit en weinig tot geen alinea's. Het geheel is geschreven als een filmscript (daarin lijkt het wel wat op het werk van Dan Brown), en het verbaast me dan ook niet dat er daadwerkelijk een serie van gemaakt is – het gegeven leent zich daar ook erg voor.
En fin, niet het beste boek dat ik dit jaar heb gelezen maar de paar uur die het me heeft gekost waren nou ook weer niet een heel heftige investering. En de discussie tijdens de boekenclubavond was aangenaam als altijd, dus wat dat betreft was het wel weer de moeite waard.
